Ceci n’est pas une pipe

300px-MagrittePipe

René François Ghislain Magritte (21 November 1898 – 15 August 1967) was een Belgische surrealistische kunstenaar. Hij werd bekend om zijn geestige en uitdagende beeltenissen die iets vroegen van de menselijke verbeelding en het voorstellingsvermogen. Hij plaatste vooral gewone objecten in een ongebruikelijke context waardoor de doorgaans pre geconditioneerde kijk op de werkelijkheid op de proef werd gesteld.

Een goed voorbeeld ter illustratie is het bekende beeld van de pijp. Onder het beeld schreef Magritte destijds, “Ceci n’est pas une pipe.” Frans voor “Dit is geen pijp”

Zelf schreef hij daarover:

“De fameuze pijp. Hoe mensen me deze uitspraak verwijten!  Wel, kan deze pijp gestopt worden? Nee, het is enkel een representatie van een pijp. Is het niet? Dus als ik onder mijn tekening had geschreven: ‘Dit is een pijp’ dan had ik gelogen!

— René Magritte (*)

‘Ceci n’est pas une pipe’ wordt vaak gebruikt om aan te geven dat niets is wat het lijkt. Ik kom er steeds meer achter dat René het met deze stelling bij het rechte eind had. Als je kijkt naar de beelden die wij construeren van bijvoorbeeld de samenleving, de netwerken die wij vormen en onze relaties die daaruit voortkomen, dan lijkt het adagio ‘niets is wat het lijkt’ vaak van toepassing.

We vormen ons een beeld van de ander wat we als werkelijkheid beschouwen en we creëren tegelijkertijd ook een beeld van onszelf en de situatie waarin we leven. Dat beeld proberen we vaak ten koste van alles in stand te houden.

We presenteren ons op een bepaalde manier (vaak onder druk van sociale media maar zeker ook onder druk van de omgeving) wat doorgaans neerkomt op een ideale reproductie van de werkelijkheid. De authentieke werkelijkheid wordt hierbij verromantiseerd, mooier gemaakt waardoor een nieuw gewenst beeld ontstaat. We manipuleren, we goochelen met datgene wat we wensen dat de ander gaat zien;  het betere David Copperfield werk.

Hier is niets mis mee. Een persoon mag zich presenteren op de manier waarop hij of zij zich wil tonen.

Maar waakzaamheid is geboden om hier conclusies uit te trekken. Het wordt kwalijk als mensen zich laten verleiden tot het vergelijken van de diverse beelden. Het vergelijken van beelden waarbij werkelijkheid en beelden van de geconstureerde werkelijkheid door elkaar heen gaan lopen. Waarbij het  authentieke zelf, het waarheidsgetrouwe beeld wat bekend is bij de persoon in kwestie tegenover het gecreëerde beeld van de ander of de situatie van de ander wordt gezet. Als dit gebeurt hebben we de spreekwoordelijke poppen aan het dansen.

Dit zorgt namelijk onheroepelijk voor gevoelens van onvrede, machteloosheid en frustratie. Want concurreren met een geconstureerd ideaal beeld van de werkelijkheid is onmogelijk en bovendien het meest wrede wat je jezelf aan kunt doen. Het is een strijd die je niet kan winnen en die ook nog eens eindeloos duurt.

Een alleenstaande moeder die kijkt naar het gezinsgeluk van een bekende die zij vaak op het schoolplein tegenkomt.

De werkzoekende die elke dag de gevierde zakenman voorbij ziet komen in zijn Lexus en die immer klaar lijkt te zijn voor de nieuwe uitdagingen van de dag.

Het pubermeisje dat zich vergaapt aan de hippe mooie en succesvolle vlogger op You Tube die een zoveel interessanter leven lijkt te leiden dan het hare.

Het zijn allemaal gecreëerde beelden die we onszelf laten opleggen door de ander maar die we zelf ook nog eens bekrachtigen door het voor waar en ‘echt’ te interpreteren.

Wat de alleenstaande moeder namelijk niet weet is dat het gezinsgeluk van haar kennis wordt overschaduwd door het overspelige gedrag van de echtgenoot.

Wat de wanhopig werkzoekende zich niet realiseert is dat de succesvolle zakenman nog maar een duimbreed verwijderd is van een burnout waardoor hij zijn levenlang arbeidsongeschikt zal blijven.

Wat het pubermeisje niet kan vermoeden is dat haar idool op You Tube minstens zo onzeker is. Dat zij zich thuis  achter haar camera verschuilt vanwege haar angststoornis en dat You Tube voor haar het enige contact is met de buitenwereld.

Beter is het dus om ons wat vaker te beroepen op Magritte en zijn achterliggende principe die dit zo mooi verduidelijkt. Het gras lijkt vaak groener bij de ander maar is het niet. Iedereen heeft zijn eigen intrinsieke waarheid waar hij of zij mee moet dealen. Het leven test ons en stelt onze moed-en doorzet spieren op de proef. We kunnen een rookgordijn opwerpen, we kunnen het beeld verfraaien we kunnen de schijn ophouden. Evenzo goed kunnen we op ons beurt het beeld wat we voorgeschoteld krijgen van de ander bewonderen, in stand houden en koesteren om wat voor redenen dan ook.

Als we ons maar altijd blijven realiseren: Ceci nést pas une pipe! En daardoor weten dat we een onderzoekende beschouwende houding mogen aannemen. Open moeten staan voor de realiteit. Stoppen met onszelf te vergelijken met een ander. En een helpende hand kunnen bieden als blijkt dat de situatie anders in elkaar steekt dan dat het op het eerste gezicht lijkt.

Het is dat ik niet rook anders zou ik er nu een pijp bij opsteken.

 

“Every fragment of self-talk is a little story in the head that goes around, and then you look at reality through the lens of the little story.” – Eckhart Tolle

 

(*) Bron: Wikipedia

Advertenties